| Ün
sguard ill'istorgia da Tschanüff
Il cummanzamaint da l'istorgia dal Chastè da Tschanüff nun es tuottafat cuntschaint. Chi varà dat ün chastè a Ramosch fingià avant l'on 1200 demuossa il fat cha la preschentscha dals Signuors da Ramosch es documentada fingià dürant il 12 avel tschientiner. Dispittas, cuntrarietats, cuntaisas ed oter plü han buollà l'istorgia dal Chastè da Tschanüff sur decennis e decennis infin cha'l chastè es rivà da l'on 1394 i'ls mans da l'ovais-ch da Cuoira. Il Chastè
da Tschanüff - chi appartgnaiva uossa a l'ovais-ch da Cuoira - es
stat devastà in seguit almain 4 jadas! Forsa eir amo daplü,
chi sà! Dal 1475 a l'occasiun da la guerra da las giallinas, dal
1499 illa guerra svabaisa, dal 1622 illa guerra da 30 ons es il chastè
stat incendià. Dal 1565 - da quai vegna pac discurrü - es il Chastè da Tschanüff gnü incendià tras la giuventüna da Ramosch stess. Ils motivs nu sun dal tuot clers. Da quel temp d'eira la refuorma confessiunala apaina glivrada e la situaziun politica da nossa val d'eira pac buna: l'allianza tanter la Spogna e l'Austria da la vart catolica, staiva in cuntrast cull'allianza da la Frantscha e la Republica da Venezia. Quistas cuntrarietats han dat andit da fuormar partits per l'üna o l'otra part uschè chi's po suppuoner cha l'uniun politica nu sarà statta neir a Ramosch tant sgüra. Pro quai pudain eir pensar cha nossa populaziun avarà gnü il giavüsch da's deliberar da l'ovais-chia da Cuoira. L'incendi dal chastè ha irrità fermamaing ils delegats da la Lia da la Chadè. Ma quists han però renunzchà da dar in man ils 16 giuvens ramoschans cuolpabels al chastlan da Danuder, chi tils vess sainza dubi sentenzchats culla paina da mort. Id han percunter elet ün güdisch insolit chi consistiva da tschinch delegats dals 13 chantuns da la Confederaziun: da Turich, da Lucerna, da Sviz, da Zug e da Glaruna. La sentenzcha pels giuvnots da Ramosch eira da refabrichar il Chastè da Tschanüff, da render tuot quai chi avaivan plündrià e da pajar ils cuosts dal güdisch. Mincha lectur po s'imaginar quant greiv cha quist chasti d'eira pels cuolpabels fin chi han gnü squintà lur misfat. Ils delegats güdischs da la Bassa han confermà tras lur recess la grond' importanza dal Chastè da Tschanüff per la Confederaziun dals 13 chantuns. Quist fat as poja incleger inandret be schi's considerescha l'importanza dal chastlan da Tschanüff chi nu controllaiva be il transit da glieud e marchanzia suravi Puntpedra e sü pell'Engiadina, dimpersè eir il transit chi passaiva sper Ramosch aint da Sinestra vers Fenga, sur la Fuorcla da Zeinis fin a Bludenz e traversaiva plünavant la Val Rain sangallaisa e giaiva tras il chantun Appenzell fin a Rorschach. Quista via gniva nomnada la via imperiala e d'eira da grond'importanza eir per la Confederaziun. L'on 1780 es crodada üna part da la müraglia vers vest da Tschanüff giò aint illa chavorgia da la Brancla. Quist discapit es stat per l'ovais-ch motiv avuonda per desister dal Chastè da Tschanüff e per til surlaschar a las forzas da l'erosiun. Quista es hoz e sarà eir in avegnir nos adversari il plü grond. Pel mumaint
sta la ruina da Tschanüff illa prüma priorità da nos
interess. Seis mürs - per part müraglias fich solidas, causa
chi sun müradas fich bain - sun in decadenza. L'erosiun sto gnir
padimada, uschigliö - ün bel di - l'insaina dal cumün da
Ramosch - crouda giò aint illa chavorgia dal Lavranc. Quai fess
sgürischem malavita a tuot nossa populaziun |